Βαρδαρός – Δημόπουλος: Οι αριθμοί αποκαλύπτουν τις υστερήσεις της Στερεάς Ελλάδας — Παρέμβαση-καμπανάκι για την Περιφέρεια

Η Στερεά Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από άλλες διαπιστώσεις. Έχει ανάγκη από σχέδιο, διεκδίκηση και πολιτική βούληση. Το κοινό άρθρο των Σταμάτη Βαρδαρού (πρώην Αναπληρωτή Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Υγείας) και Θεόδωρου Δημόπουλου (πρώην Πρoέδρου του Δ.Σ. του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας Περ. Στερεάς Ελλάδας) έρχεται να φωτίσει, με στοιχεία και όχι με γενικόλογες αναφορές, τις μεγάλες υστερήσεις μιας Περιφέρειας που για χρόνια βρίσκεται ανάμεσα σε δυνατότητες που δεν αξιοποιούνται και προβλήματα που χρονίζουν.

Τα δεδομένα που παρουσιάζονται είναι αποκαλυπτικά. Δημογραφική μείωση, χαμηλότερο διαθέσιμο εισόδημα, περιορισμένη συμμετοχή σε τομείς επιστήμης και τεχνολογίας, χαμηλά ποσοστά υψηλής εξειδίκευσης και σημαντικό χάσμα στην απασχόληση ανδρών και γυναικών. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η Στερεά Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με όρους επικοινωνιακής διαχείρισης, αλλά με σοβαρές πολιτικές που θα απαντούν στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων της.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία για την υγεία, με χαμηλή αναλογία γιατρών και νοσοκομειακών κλινών σε σχέση με τον πληθυσμό. Σε μια Περιφέρεια με μεγάλες αποστάσεις, ορεινούς όγκους, βιομηχανικές ζώνες και έντονη κοινωνική διαφοροποίηση, η υγειονομική θωράκιση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασική προϋπόθεση αξιοπρέπειας, ασφάλειας και ανάπτυξης.

Διαβάστε αναλυτικά το άρθρο τους

Διαχειριστική “Στέρεο”-τυπία και ανάγκη προάσπισης της περιφερειακής ιδιοσυστασίας

Στο παρελθόν είχε τονιστεί ότι, το υφιστάμενο υπόδειγμα ανάπτυξης της χώρας χαρακτηρίζεται από σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές αποκλίσεις μεταξύ των περιφερειών της [1]. Αυτή η διαχρονική διατήρηση των περιφερειακών ανισοτήτων καταδεικνύει την ανάγκη για μια συνεκτική και μακρόπνοη περιφερειακή πολιτική, η οποία οφείλει να εκπονηθεί ιδίως κατά τις περιόδους οικονομικής μεγέθυνσης, όπου οι υφιστάμενες ανισορροπίες όχι μόνο δεν αμβλύνονται, αλλά συχνά διευρύνονται, υπονομεύοντας την ισόρροπη ανάπτυξη της χώρας [2]. Παρά το γεγονός ότι οι παραπάνω διαπιστώσεις καταγράφονται επί σειρά ετών στη σχετική βιβλιογραφία και σε εκθέσεις που τροφοδοτούν τον δημόσιο σχεδιασμό πολιτικής, οι περιφερειακές ανισότητες εξακολουθούν να παραμένουν έντονες.

Χαρακτηριστικά, είναι ορισμένα στοιχεία τα οποία δημοσιεύθηκαν προσφάτως. Σύμφωνα, με έκθεση του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) που δημοσιεύθηκε το 2026, η Στερεά Ελλάδα εκτιμάται ότι, θα σημειώσει πληθυσμιακής εκροής της τάξεως του 21%, μειούμενη από περίπου 507.000 κατοίκους το 2025 σε 436.000 το 2100 [3]. Ως προς την κοινωνικό-οικονομική διάσταση, το μέσο ετήσιο διαθέσιμο εισόδημα ανέρχεται σε 13.300 ευρώ ανά κάτοικο, όταν το αντίστοιχο μέγεθος στο επίπεδο της επικράτειας υπολογίζεται σε 16.400 ευρώ ανά κάτοικο και στην Ε.Ε. των 27 σε 24.500 ευρώ [3]. Τόσο στην ανωτέρω έκθεση, όσο και σε προηγούμενη έκθεση του ιδίου οργανισμού το 2024, η Στερεά Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις περιφέρειες που υπολείπονται άλλων ή/και του συνόλου της χώρας σε ότι αφορά την ποσοστιαία μεταβολή του κατά κεφαλήν διαθέσιμου εισοδήματος νοικοκυριών στο πέρασμα των ετών (Γράφημα 1) [3,4].

Μάλιστα, σε άλλη μελέτη υπογραμμίζεται ότι η Στερεά Ελλάδα καταγράφει χαμηλότερο δείκτη άνισης κατανομής εισοδήματος (Gini), παρουσιάζοντας πιο ομοιογενή κατανομή εισοδημάτων, με αυτό να μην εξαρτάται από το γεγονός ότι, τα εισοδήματα είναι υψηλά, αλλά στην ευρύτερα κατανεμημένη, χαμηλή εισοδηματική βάση [5]. Η επισημαινόμενη στη βιβλιογραφία συσχέτιση ανάμεσα στην έρευνα και την καινοτομία με τη βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη [6] και το γεγονός ότι, η επένδυση στον τομέα αυτό δύναται να επιφέρει οικονομικά οφέλη, καθιστώντας έτσι μία περιοχή διαρθρωτικά ανθεκτικότερη [7] συνιστά παράμετρο η οποία επιδέχεται μεγάλης βελτίωσης στην ως άνω αναφερόμενη περιοχή.

Ενδεικτικά, το ποσοστό του προσωπικού επί του συνόλου του εργατικού δυναμικού που ήταν ενταγμένο στην επιστήμη και την τεχνολογία το 2024 υπολογίστηκε στο 15,1% παρουσιάζοντας μείωση της τάξεως του 2,2% σε σχέση με το αντίστοιχο ποσοστό του 2023 (Γράφημα 2) [3,4], η οποία και έρχεται να επικουρήσει καταγραφές σε εκθέσεις ευρωπαϊκών θεσμών αναφέρουν ότι, το χαμηλότερο ποσοστό απασχολούμενων (18,5% το 2024) με υψηλή εξειδίκευση καταγράφηκε στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, με αυτή να είναι η μόνη περιφέρεια σε ολόκληρη την ΕΕ όπου λιγότεροι από 1 στους 5 απασχολούμενους ήταν υψηλής εξειδίκευσης [8]. Κατ’ αντιστοιχίαν σε εθνικό επίπεδο, το 35,2% του πληθυσμού ηλικίας 25-64 ετών διαθέτει τίτλο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης το 2024. Η Θεσσαλία καταγράφει ποσοστό 34,3%, ενώ η Στερεά Ελλάδα περιορίζεται στο 21,1%, (ήταν 20% το 2023) καταλαμβάνοντας την προτελευταία θέση μεταξύ των περιφερειών της χώρας, ευρισκόμενη μπροστά μόνο από τα Ιόνια Νησιά (19,6%) [3].

Επιπροσθέτως, η Στερεά Ελλάδα καταγράφει μία ακόμη δυσμενή επίδοση, αυτής του χάσματος απασχόλησης φύλων (άνδρες – γυναίκες) στις ηλικίες 20-64 το οποίο από το 29,3% του 2023 [9] αυξήθηκε στο 31,2% το 2024 [8], αναδεικνύοντας την ανάγκη διενέργειας παρεμβάσεων με έμφυλο χαρακτήρα. Ένα ακόμη παράδειγμα που αντικατοπτρίζει δομικές αδυναμίες της περιοχής αντανακλάται σε διαπιστώσεις σχετικά με την περιορισμένη υγειονομική δυναμικότητα. Η καταγεγραμμένη συγκέντρωση κλινών νοσηλείας και ιατρών συναρτήσει του πληθυσμού της περιφέρειας υποδηλώνει την περιορισμένη εναρμόνιση με τη θεωρητική παραδοχή που θέλει τους τομείς της υγειονομικής και κοινωνικής φροντίδας να παρουσιάζουν αξιοσημείωτη συσχέτιση με την οικονομική ανάπτυξη [10]

Ειδικότερα, το 2023 η Στερεά Ελλάδα διαθέτει 349 ιατρούς ανά 100.000 κατοίκους (από 357 ιατρούς ανά 100.000 κατοίκους το 2022), όταν ο αντίστοιχος δείκτης σε εθνικό επίπεδο ανέρχεται σε 661 και στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε 439. Αντίθετα, στη Θεσσαλία καταγράφονται 602 ιατροί ανά 100.000 κατοίκους το 2023 (από 591 ιατρούς ανά 100.000 κατοίκους το 2022), ενώ η Στερεά Ελλάδα καταγράφει τη χαμηλότερη αναλογία κλινών κλειστής νοσηλείας στη χώρα, με 211 κλίνες ανά 100.000 κατοίκους (από 216 κλίνες ανά 100.000 κατοίκους το 2022), όταν ο αντίστοιχος εθνικός μέσος όρος ανέρχεται σε 424, ο μέσος όρος της Ε.Ε. των 27 σε 485 και στη Θεσσαλία 592 κλίνες ανά 100.000 κατοίκους (από 578 κλίνες ανά 100.000 κατοίκους το 2022) (Γραφήματα 3 και 4) [3,4].

Τα ως άνω ενδεικτικώς εκτιθέμενα συνιστούν μόνο μία πτυχή των υστερήσεων διαρθρωτικού χαρακτήρα της αναφερόμενης περιοχής. Πτυχή η οποία αποδεικνύει ότι η εφαρμογή περιφερειακών πολιτικών δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά απαιτεί ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικών που θα ενδυναμώνουν την ανταγωνιστικότητα – όπου και εκεί δεν κατεγράφησαν ενθαρρυντικές επιδόσεις στη Στερεά Ελλάδα (Γράφημα 5) [11] – και την εσχάτως συζητούμενη ελκυστικότητα. Δημιουργώντας έτσι ουσιαστικές προοπτικές ευημερίας για τις τοπικές κοινωνίες, συγχρονίζοντας τις αναπτυξιακές ταχύτητες των περιφερειών και διασφαλίζοντας συνθήκες βιώσιμης και δίκαιης ανάπτυξης για ολόκληρη τη χώρα. Σε διαφορετική περίπτωση, δεν μπορεί να εξαλειφθεί το ενδεχόμενο συνέχισης της ύπαρξης αποκλίσεων έναντι άλλων περιφερειών της χώρας, κάτι το οποίο δεν αφορά μόνο τη συνολική αναπτυξιακή ισορροπία της επικράτειας, αλλά και την ιδιοσυστασία της αναφερόμενης περιοχής.

Αναφορές

1. Πισσαρίδης, Χ., Βαγιανός, Δ., Βέττας, Ν., & Μεγήρ, Κ. (2020). Σχέδιο ανάπτυξης για την ελληνική οικονομία.
2. Artelaris, P. (2021). Regional economic growth and inequality in Greece. Regional Science Policy & Practice, 13(1), 141-158.
3. Αντωνοπούλου, K., Λιόντος, Γ., Μαυρόπουλος, Α., Πίγκου, Ι., Γατόπουλος, Γ., & Βέττας, Ν. (2026). Έκθεση κοινωνικών και οικονομικών τάσεων στις ελληνικές περιφέρειες, 3ο, Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ).
4. Αντωνοπούλου, Κ., Κόντος, Κ., Λιόντος, Γ., Μαυρόπουλος, Α., Νομικού-Λαζάρου, Ε., Γατόπουλος, Γ., & Βέττας, Ν. (2024). Έκθεση κοινωνικών και οικονομικών τάσεων στις ελληνικές περιφέρειες, 2ο, Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ).
5. Danchev, S., Γατόπουλος, Γ., Καλαβρέζου, Ν., Κόντος, Κ., Μαυρόπουλος, Α., Παύλου, Γ., & Βέττας, Ν. (2026). Οι πολλαπλές πτυχές της ανισότητας στην Ελλάδα, Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ).
6. Ponti, G., & Trapasso, R. (2025). Regional impact of public R&D organisations: Insights and international comparisons for innovation diffusion in the United Kingdom, OECD SME and Entrepreneurship Papers, 72, OECD Publishing
7. Tian, S., & He, Y. (2025). The impact of digital industry development on regional economic resilience: Evidence from China. PloS one, 20(2).
8. Eurostat. (2025). Eurostat regional yearbook – 2025 edition
9. Eurostat. (2024). Eurostat regional yearbook – 2024 edition
10. Greenley, R., Rajan, D., Koch, K., & Figueras, J. (2024). How health systems contribute to societal goals. Bulletin of the World Health Organization, 102(7), 544–546.
11. Γατόπουλος, Γ., Δημακοπούλου, Β., Καλαβρέζου, Ν., Μαυρόπουλος, Α., Νομικού-Λαζάρου, Ε., Πέππα, Κ., & Βέττας, Ν. (2024). Έκθεση κοινωνικών και οικονομικών τάσεων στις ελληνικές περιφέρειες, 1ο, Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ).