Γιατί η Φθιώτιδα χάνει τους νέους της; Είναι απλό – Στην επόμενη απογραφή θα κλαίμε με «μαύρο δάκρυ»

Η Φθιώτιδα δεν αντιμετωπίζει απλώς ένα δημογραφικό πρόβλημα.

Αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα προοπτικής.

Από τους 158.231 μόνιμους κατοίκους του 2011, η Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας βρέθηκε στους 137.793 κατοίκους το 2021. Μέσα σε μία δεκαετία χάθηκαν 20.438 άνθρωποι, δηλαδή σχεδόν το 13% του πληθυσμού. Ο Δήμος Λαμιέων μόνος του μειώθηκε από 75.315 σε 66.657 κατοίκους.

Αυτοί οι αριθμοί, όμως, χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση.

Η απογραφή δεν μας λέει ότι και οι 20.438 άνθρωποι που χάθηκαν ήταν νέοι ούτε ότι όλοι μετανάστευσαν. Η συνολική μείωση προκύπτει από έναν συνδυασμό παραγόντων: λιγότερες γεννήσεις, περισσότερους θανάτους, εσωτερική μετανάστευση προς τα μεγάλα αστικά κέντρα και αναχώρηση κατοίκων προς το εξωτερικό.

Η εικόνα της φυσικής μείωσης είναι από μόνη της δραματική. Το 2024 στη Φθιώτιδα καταγράφηκαν 732 γεννήσεις και 1.970 θάνατοι. Δηλαδή, για κάθε παιδί που γεννήθηκε αντιστοιχούσαν περίπου 2,7 θάνατοι. Το φυσικό ισοζύγιο ήταν αρνητικό κατά 1.238 ανθρώπους μέσα σε έναν μόνο χρόνο. Το 2023 είχαν καταγραφεί 775 γεννήσεις και 2.230 θάνατοι, με φυσική απώλεια άλλων 1.455 κατοίκων.

Σε δύο χρόνια, μόνο από τη διαφορά γεννήσεων και θανάτων, η Φθιώτιδα έχασε 2.693 ανθρώπους.

Το δημογραφικό, επομένως, δεν είναι θα… προκύψει. Συμβαίνει τώρα και το βιώνουμε στο πετσί μας.

Γιατί οι πολιτικοί μιλούν συνεχώς για έργα;

Έχω κουραστεί ειλικρινά σε κάθε ραδιοφωνική και μη συζήτησή μου, με διάφορους αιρετούς είτε της αυτοδιοίκησης ή βουλευτές κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για την ανάπτυξη της Φθιώτιδας, η πολιτική απάντηση να είναι σχεδόν προβλέψιμη: Δρόμοι, αναπλάσεις, αντιπλημμυρικά, δίκτυα ύδρευσης, σχολικά κτίρια, νοσοκομειακός εξοπλισμός, ενεργειακές αναβαθμίσεις.

Όλα αυτά είναι χρήσιμα. Ορισμένα είναι απολύτως αναγκαία. Κανένας σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι ένας τόπος θα κρατήσει οικογένειες χωρίς ασφαλείς δρόμους, καλό νερό, λειτουργικά σχολεία και αξιόπιστη δημόσια υγεία.

Υπάρχει, όμως, ένας λόγος που η πολιτική συζήτηση προτιμά το έργο από το αποτέλεσμα.

Το έργο φωτογραφίζεται.

Έχει προϋπολογισμό, εργολάβο, χρονοδιάγραμμα και εγκαίνια. Μπορεί να παρουσιαστεί σε ένα δελτίο Τύπου, να μπει σε ένα προεκλογικό φυλλάδιο και να μετρηθεί σε εκατομμύρια ευρώ.

Από την άλλη το να φτιάξεις ένα παραγωγικό οικοσύστημα που δεν θα έχει ανάγκη τα “τελεφόνε” και της μεσολαβήσεις, δεν εγκαινιάζεται με κορδέλα. Απαιτεί χρόνια, συνεργασίες, θεσμικές αλλαγές, επιχειρηματικό ρίσκο και μετρήσιμα αποτελέσματα στην πραγματική οικονομία.

Είναι ευκολότερο να ανακοινώσεις έναν δρόμο από το να εξηγήσεις γιατί ένας πτυχιούχος 28 ετών δεν βρίσκει στη Φθιώτιδα εργασία ανάλογη των προσόντων του, αυτό βέβαια για να είμαστε ειλικρινείς είναι πρόβλημα στις περισσότερες περιφερειακές ενότητες της χώρας, θυμίζοντας ότι το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι ανεξαιρέτως γαλάζιων, πράσινων και κόκκινων αφηγημάτων.

Είναι ευκολότερο να παρουσιάσεις την ανακαίνιση ενός κτιρίου από το να δημιουργήσεις σταθερές θέσεις εργασίας με αξιοπρεπείς μισθούς. Είναι ευκολότερο να αγοράσεις ένα μηχάνημα από το να εξασφαλίσεις ότι θα υπάρχουν μόνιμα οι γιατροί, οι νοσηλευτές και οι τεχνικοί που χρειάζονται για να λειτουργεί.

Οι υποδομές είναι αναγκαίες, αλλά φτάνουν;

Το Π.Π.Α Στερεάς Ελλάδας περιλαμβάνει παρεμβάσεις για οδική συνδεσιμότητα, υγεία, εκπαίδευση, στέγαση, κοινωνικές δομές και απασχόληση. Πρόκειται, θεωρητικά, για ένα ευρύ μείγμα πολιτικών. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν αυτές οι δράσεις λειτουργούν ως ενιαίο σχέδιο ή ως κατάλογος ανεξάρτητων έργων και επικοινωνίας. Το γεγονός ότι ως Στερεά Ελλάδα έχουμε πατώσει σχεδόν σε όλους τους δείκτες βιοτικού επιπέδου (το ΙΟΒΕ το λέει όχι εγώ), δίνει και την απάντηση.

Ένας καλύτερος δρόμος μειώνει τον χρόνο μετακίνησης. Δεν δημιουργεί αυτομάτως λόγο εγκατάστασης.

Μπορεί να βοηθήσει μια τοπική επιχείρηση να μεταφέρει γρηγορότερα τα προϊόντα της. Μπορεί όμως, όταν δεν υπάρχει ισχυρή τοπική οικονομία, να διευκολύνει περισσότερο την αναχώρηση των εργαζομένων και τη μεταφορά της κατανάλωσης προς άλλα αστικά κέντρα.

Η γεωγραφική θέση της Φθιώτιδας για παράδειγμα –αν και θα μπορούσα τα ίδια να γράφω και για Βοιωτία, Ευρυτανία, Φωκίδα και λίγο λιγότερο την Εύβοια– είναι πλεονέκτημα μόνο εφόσον μετατρέπεται σε οικονομική δραστηριότητα. Το ότι η Λαμία βρίσκεται στο κέντρο της χώρας δεν αρκεί. Χρειάζονται οργανωμένες υπηρεσίες εφοδιαστικής, μεταποίησης, αποθήκευσης, τεχνολογίας, αγροδιατροφής και διασύνδεσης με τις μεταφορές.

Διαφορετικά, ο τόπος παραμένει ένα σημείο από το οποίο όλοι περνούν, χωρίς να έχουν λόγο να μείνουν.

Το ίδιο ισχύει και για τις αναπλάσεις. Μια όμορφη πλατεία βελτιώνει την καθημερινότητα. Δεν μπορεί, όμως, να αντικαταστήσει μια οικονομία που προσφέρει επαγγελματική εξέλιξη.

Με την υγεία τι γίνεται;

Η αναβάθμιση της δημόσιας υγείας είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα σε μια περιοχή που γερνά.

Το νέο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών του Νοσοκομείου Λαμίας αποτελεί πραγματική και σημαντική επένδυση. Σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας, η παρέμβαση κόστισε περίπου 4,5 εκατομμύρια ευρώ και επέκτεινε τους χώρους από 1.800 σε 3.500 τετραγωνικά μέτρα. Τα ίδια και για την Ογκολογική επίσης ένα σπουδαίο έργο.

Δεν θα υποτιμήσω ποτέ τέτοια έργά. Θα τα επικροτώ και θα ζητάω και περισσότερα…

Αλλά πρέπει να ξεκαθαριστεί τι μπορούν και τι δεν μπορούν να πετύχουν.

Ένα σύγχρονο νοσοκομείο κάνει έναν τόπο ασφαλέστερο. Είναι σοβαρό κριτήριο για μια νέα οικογένεια, για έναν ηλικιωμένο, για έναν χρονίως πάσχοντα και για έναν επαγγελματία που σκέφτεται να εγκατασταθεί στην περιοχή.

Δεν είναι, όμως, από μόνο του παραγωγική στρατηγική.

Η πραγματική ποιότητα της υγείας δεν μετριέται μόνο σε τετραγωνικά μέτρα, προϋπολογισμούς και μηχανήματα. Μετριέται στον χρόνο αναμονής, στην κάλυψη των εφημεριών, στη διαθεσιμότητα ειδικοτήτων, στην πρόσβαση των απομακρυσμένων χωριών, στην πρωτοβάθμια φροντίδα και στη δυνατότητα του πολίτη να εξυπηρετηθεί χωρίς να μετακινηθεί στην Αθήνα ή στη Λάρισα.

Σε εθνικό επίπεδο, οι ελλείψεις ανθρώπινου δυναμικού εξακολουθούν να αποτελούν βασικό περιορισμό του δημόσιου συστήματος υγείας, με ιδιαίτερο πρόβλημα στο νοσηλευτικό προσωπικό και στην ύπαρξη ουσιαστικών επαγγελματικών προοπτικών. Δεν είναι άλλωστε λίγες οι φορές που διαβάζουμε ανακοινώσεις των εργαζομένων του ΓΝ Λαμίας και των Κ.Υ Φθιώτιδας που φωνάζουν για υποστελέχωση άνω του 50% και γιατρούς που δεν σκέφτονται -παρά τα κίνητρα που υπάρχουν και από την αυτοδιοίκηση- να έρθουν.

Είναι λογικό…

Ένας νέος γιατρός, νοσηλευτής ή άλλος επιστήμονας δεν εγκαθίσταται μόνιμα σε μια περιοχή μόνο επειδή προκηρύχθηκε μια προσωρινή θέση. Χρειάζεται αξιοπρεπή αμοιβή, σταθερότητα, δυνατότητα εξέλιξης, στέγη και προοπτική εργασίας και για τον ή τη σύντροφό του.

Το παράδοξο της χαμηλής ανεργίας

Στο πρώτο τρίμηνο του 2026, η ανεργία στη Στερεά Ελλάδα καταγράφηκε στο 6,4%, ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά μεταξύ των Περιφερειών. Το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό ήταν, όμως, 52,5%, χαμηλότερο από το 56,4% της Αττικής. Τα στοιχεία αφορούν ολόκληρη την Περιφέρεια και όχι μόνο τη Φθιώτιδα. Παρ’ όλα αυτά, αναδεικνύουν μια σημαντική παγίδα.

Η χαμηλή ανεργία δεν σημαίνει πάντοτε ότι μια περιοχή προσφέρει πολλές και καλές ευκαιρίες.

Όταν οι νέοι που δεν βρίσκουν την εργασία που επιθυμούν μετακινούνται στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη ή στο εξωτερικό, παύουν να καταγράφονται ως άνεργοι της περιοχής. Όταν ένα μέρος του πληθυσμού βρίσκεται εκτός εργατικού δυναμικού, επίσης δεν εμφανίζεται στο ποσοστό ανεργίας. Ένας τόπος μπορεί, επομένως, να παρουσιάζει χαμηλή ανεργία και ταυτόχρονα να χάνει το πιο δυναμικό κομμάτι του πληθυσμού του.

Αυτό είναι το δημογραφικό παράδοξο: λιγότεροι νέοι μπορεί να σημαίνουν και λιγότερους ανέργους, χωρίς να σημαίνουν περισσότερη ανάπτυξη. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι εργάζονται.

Είναι σε ποιες δουλειές εργάζονται, με ποιους μισθούς, με ποια σταθερότητα και με ποιες δυνατότητες εξέλιξης.

Η “παγίδα ανάπτυξης ταλέντου”

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Παρακολούθησης της Περιφερειακής Ανάπτυξης περιγράφει μια κατάσταση που ονομάζει “παγίδα ανάπτυξης ταλέντου”. Δημιουργείται όταν μια περιοχή χάνει νέους και μορφωμένους ανθρώπους, συρρικνώνεται το εργατικό δυναμικό της και αδυνατεί να δημιουργήσει αρκετές θέσεις υψηλής εξειδίκευσης επομένως… ανάπτυξης. Επισημαίνει μάλιστα ότι οι αποφάσεις μετακίνησης δεν εξαρτώνται μόνο από την ύπαρξη μιας δουλειάς. Επηρεάζονται από τους μισθούς, τις συνθήκες εργασίας, τις ίσες ευκαιρίες, τις διαθέσιμες υπηρεσίες και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.

Αυτό είναι το σημείο που συνήθως απουσιάζει από την τοπική πολιτική συζήτηση.

Ο νέος δεν εξετάζει μόνο εάν μπορεί να βρει οποιαδήποτε εργασία στη Φθιώτιδα.

Εξετάζει εάν μπορεί να προχωρήσει επαγγελματικά χωρίς να εξαρτάται από προσωπικές γνωριμίες ή ρουσφέτια.

Η Φθιώτιδα διαθέτει πανεπιστήμιο και…; Διαθέτει οικονομία που να απορροφά τους αποφοίτους;

Στη Λαμία λειτουργούν πέντε πανεπιστημιακά τμήματα έστω του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ως… παραρτήματα (ναι ξέχασα είμαστε οι ρηγμένοι της Ιστορίας, δεν έχουμε Πανεπιστήμιο με ταμπέλα Στερεά Ελλάδα): Αυτή την στιγμή λειτουργούν στην Λαμία τα τμήματα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών, Πληροφορικής με Εφαρμογές στη Βιοϊατρική, Μαθηματικών, Φυσικής και Φυσικοθεραπείας.

Και άντε και τελειώνει ο φοιτητής, τι συμβαίνει μετά την αποφοίτηση;

Πόσοι απόφοιτοι βρίσκουν δουλειά στη Λαμία και την Φθιώτιδα; Πόσες συνεργασίες υπάρχουν ανάμεσα στο πανεπιστήμιο, στο νοσοκομείο, στις επιχειρήσεις και στον αγροδιατροφικό τομέα; Πόσα ερευνητικά αποτελέσματα μετατρέπονται σε προϊόντα και υπηρεσίες;

Η περιοχή μας για παράδειγμα θα μπορούσε να αναπτύξει ένα συγκεκριμένο οικοσύστημα γύρω από τη βιοϊατρική πληροφορική, την τηλεϊατρική, την αποκατάσταση, τις ψηφιακές υπηρεσίες, την κυβερνοασφάλεια και την εφαρμοσμένη τεχνολογία.

Όχι να κάνει ένα ακόμη… Forum όπου συζητιούνται χρήσιμα σε αρκετές περιπτώσεις πράγματα αλλά χωρίς αποτέλεσμα.

Τι θα ήταν ένα πραγματικό σχέδιο συγκράτησης των νέων;

Ένα σοβαρό δημογραφικό σχέδιο δεν μπορεί να είναι ένας κατάλογος έργων με “δρόμια” και “γεφύρια”…

Χρειάζεται συγκεκριμένο στόχο. Ας κάνουμε για παράδειγμα μια άσκηση εργασίας: πόσους κατοίκους ηλικίας 18 έως 39 ετών θέλουμε να κρατήσουμε ή να προσελκύσουμε μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια;

Κάθε δημόσια επένδυση θα έπρεπε να συνοδεύεται από μια “δημογραφική αξιολόγηση” από λέει η Ε.Ε.Π.Π:

-Πόσες μόνιμες θέσεις εργασίας δημιουργεί;
-Ποιο είναι το επίπεδο των αμοιβών;
-Πόσοι νέοι επιστήμονες μπορούν να απασχοληθούν;
-Πόσες νέες επιχειρήσεις μπορεί να υποστηρίξει;

Η Φθιώτιδα χρειάζεται ένα τοπικό σχέδιο με λίγες προτεραιότητες αλλά θα μου πεις ποιος το θέσει και θα το υλοποίησει. Σωστά η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου και για να σας την κάνω των… δύο, ποιος είναι έτοιμος να βαδίσει απέναντι στις λογικές που έχουν χτίσει τα πολιτικά γραφεία; Δύσκολα ερωτήματα… το ομολογώ.

Την ώρα που θα έπρεπε να μιλάμε για αγροδιατροφή και μεταποίηση με σύγχρονες μεθόδους, εφοδιαστική αλυσίδα, τεχνολογικές και υγειονομικές εφαρμογές, τουρισμό υγείας και ευεξίας (βλέπε ανεκμετάλλευτα ιαματικά) και επίσης να εκμεταλλευτούμε κάποια στιγμή τον φυσικό και ιστορικό πλούτο ασχολούμαστε με το ποιος θα χωθεί “4ώρος” σε ένα Σούπερ Μάρκετ του τόπου. Το κατανοώ αλλά προφανώς δεν προσφέρει αποτέλεσμα για αυτό που συζητάμε.

Για να μην σας πιάσω τώρα πιο βαρύγδουπα του στυλ πολιτική για την στέγαση νέων εργαζομένων και άλλα κίνητρα και πολιτικές επιστροφής που να μην περιορίζονται σε προσωρινή επιδοματική πολιτική κ.ο.κ.

Στην επόμενη απογραφή θα κλαίμε με μαύρο δάκρυ…

Τα έργα υποδομής είναι απαραίτητα.

Η ενίσχυση του Νοσοκομείου Λαμίας και των Κέντρων Υγείας είναι απαραίτητη.

Οι καλύτεροι δρόμοι, τα σχολεία, τα δίκτυα και οι δημόσιοι χώροι είναι απαραίτητα. Αλλά δεν είναι αυτά που θα λύσουν από μόνα τους το πρόβλημα. Ο νέος δεν θα αποχώρησει η μεταναστεύσει γιατί θα έχει μια σταθερή εργασία με ικανοποιητικό εισόδημα και δυνατότητα εξέλιξης ώστε να φτιάξει την οικογένεια του και να ριζώσει στον τόπο.

Η Φθιώτιδα δεν χάνει τους νέους της επειδή δεν θέλουν να μείνουν εδώ, τους χάνει γιατί πολύ απλά φίλες και φίλοι η αγάπη για τον τόπο τους δεν αρκεί για να πληρώσουν το ενοίκιο, να δημιουργήσουν μια επαγγελματική διαδρομή με προοπτική και να μεγαλώσουν την οικογένεια τους.

Η τελευταία απογραφή μάς προσγείωσε ανώμαλα, η επόμενη -ακόμη μεγαλύτερη συρρίκνωση- μιας και οι πολιτικές (ο Θεός να τις κάνει) θα αποδείξουν ότι δεν έχουν ρεαλιστικό αποτύπωμα αλλά επικοινωνία, θα μας κάνει να κλαίμε με μαύρο δάκρυ.

Και το ερώτημα που πρέπει να απαντήσουν οι τοπικοί και κεντρικοί πολιτικοί δεν είναι πόσα έργα παρέδωσαν.

Είναι πολύ πιο απλό:

Πόσους νέους έπεισαν να μείνουν;