Μαύρα μαντάτα για Φθιώτιδα και Στερεά Ελλάδα – “Φεύγουν οι νέοι, μη αναστρέψιμη η τάση για δεκαετίες” – αναλύει ο δημογράφος Βύρων Κοτζαμάνης (Vid, Aud)

Σαφές μήνυμα για τη δημογραφική πορεία της χώρας αλλά και των περιφερειακών ενοτήτων έστειλε ο δημογράφος Βύρων Κοτζαμάνης, μιλώντας στον Πάνο Κατσώνη και την εκπομπή «Ανοσία στην Ανοησία» στον LAMIA POLIS 87.7.

Ο κ. Κοτζαμάνης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα καταγράφει σταθερά περισσότερους θανάτους από γεννήσεις και ξεκαθάρισε ότι η τάση αυτή «είναι μη αναστρέψιμη τις επόμενες δεκαετίες». Όπως εξήγησε, ακόμη και αν ληφθούν μέτρα, η διαφορά γεννήσεων – θανάτων μπορεί απλώς να περιοριστεί, όχι να εξαλειφθεί. Χωρίς παρεμβάσεις και χωρίς μεταναστευτικές ροές, η χώρα –και κατ’ επέκταση οι περιφέρειες– θα συνεχίσει να καταγράφει κατά μέσο όρο δεκάδες χιλιάδες περισσότερους θανάτους από γεννήσεις ετησίως.

«Δεν υπάρχουν νέοι για να κάνουν παιδιά» – Η εικόνα στις ορεινές και μειονεκτικές περιοχές

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Στερεά Ελλάδα και στη Φθιώτιδα, τονίζοντας ότι σε αρκετές περιοχές η γήρανση είναι εντονότερη από τον εθνικό μέσο όρο.

Όπως σημείωσε, το πρόβλημα δεν είναι ότι οι κάτοικοι αυτών των περιοχών κάνουν λιγότερα παιδιά από αλλού. Το ζήτημα είναι ότι «δεν υπάρχουν νέοι για να κάνουν παιδιά». Οι ορεινές και μειονεκτικές περιοχές έχασαν σημαντικό μέρος του νεανικού πληθυσμού τους μεταπολεμικά μέσω εσωτερικής μετανάστευσης και η τάση αυτή συνεχίστηκε. Το αποτέλεσμα είναι υψηλά ποσοστά ηλικιωμένων, αυξημένοι θάνατοι και περιορισμένος αριθμός ανθρώπων σε αναπαραγωγική ηλικία.

Ο μύθος ότι «παλιά κάναμε περισσότερα παιδιά»

Απαντώντας σε ένα συχνό επιχείρημα που ακούγεται και σε τοπικό επίπεδο, ο καθηγητής ξεκαθάρισε ότι τα δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν την άποψη πως οι προηγούμενες γενιές έκαναν πολύ περισσότερα παιδιά σε συνθήκες δυσκολίας.

Τα ζευγάρια που γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1930 έκαναν κατά μέσο όρο 2,3 παιδιά, εκείνα του 1960 περίπου 2, ενώ τα ζευγάρια που γεννήθηκαν το 1980 κάνουν περίπου 1,5 παιδί. Όπως εξήγησε, έχουν αλλάξει ριζικά οι κοινωνικές συνθήκες, οι αξίες και ο τρόπος ζωής.

Παράλληλα, επεσήμανε ότι στην Ελλάδα υπάρχει μεγάλο χάσμα ανάμεσα στον επιθυμητό και τον πραγματικό αριθμό παιδιών, κάτι που αποδίδεται στην έλλειψη ευνοϊκού περιβάλλοντος για τη γονεϊκότητα

Επιδόματα χωρίς δομές δεν αλλάζουν την εικόνα

Ο κ. Κοτζαμάνης ήταν κατηγορηματικός ότι οι επιδοματικές πολιτικές από μόνες τους δεν αρκούν. Όπως ανέφερε, αν δεν συνοδεύονται από ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, δεν μπορούν να μεταβάλουν την τάση.

Αναφέρθηκε στο υψηλό κόστος στέγασης, στις δυσκολίες συνδυασμού εργασίας και οικογένειας, στις έμφυλες ανισότητες αλλά και στην αρνητική αντίληψη των νέων για το μέλλον, παράγοντες που –όπως είπε– επηρεάζουν άμεσα την απόφαση απόκτησης παιδιών.

Τι θα σήμαινε ένα σχέδιο δημογραφικής ανάταξης για τη Φθιώτιδα

Σε ερώτηση για το τι θα μπορούσε να γίνει σε τοπικό επίπεδο, τόνισε ότι ένα στοχευμένο σχέδιο θα έπρεπε να βασίζεται σε παραγωγικές επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας και σε ενίσχυση βασικών δομών, όπως η υγεία και η παιδεία.

Στόχος, όπως είπε, πρέπει να είναι η παραμονή των νέων στον τόπο τους αλλά και η επιστροφή όσων διατηρούν δεσμούς με τη Φθιώτιδα και επιθυμούν να επαναπατριστούν. Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι η υπόθεση δεν είναι απλή και δεν μπορεί να στηριχθεί σε εφάπαξ επιδόματα εγκατάστασης.

«Ο φόβος και ο πανικός δεν βοηθούν»

Κλείνοντας, ο δημογράφος υπογράμμισε ότι η συζήτηση για το δημογραφικό πρέπει να γίνεται με γνώση και ρεαλισμό.

«Ο φόβος και ο πανικός δεν βοηθούν σε τίποτα», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι απαιτείται κατανόηση των πραγματικών δεδομένων και στοχευμένες παρεμβάσεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο.

Τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής δεν αφήνουν μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας. Το φυσικό ισοζύγιο παραμένει αρνητικό, με τους θανάτους να υπερβαίνουν συστηματικά τις γεννήσεις, ενώ η πληθυσμιακή γήρανση επιταχύνεται.

Πίσω από τους δείκτες αποτυπώνεται μια κοινωνία που αλλάζει ραγδαία. Λιγότερα παιδιά στα σχολεία, δημογραφική συρρίκνωση σε πολλές περιοχές της χώρας, μεταβαλλόμενες τοπικές κοινότητες και μια αγορά εργασίας που καλείται να προσαρμοστεί σε νέα δεδομένα.

Ανησυχητικά τα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ για το δημογραφικό

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της έντασης του φαινομένου της υπογεννητικότητας είναι το γεγονός ότι σε 6 νομούς της χώρας μας (Αρκαδία, Λακωνία, Λευκάδα, Μεσσηνία, Φωκίδα και Λέσβο) καταγράφονται περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις για 45 συνεχόμενα χρόνια, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΔΕΜ.

Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ (18 Δεκεμβρίου 2025), ο μόνιμος πληθυσμός της Ελλάδας την 1η Ιανουαρίου 2025 ανερχόταν σε 10.372.335 άτομα, καταγράφοντας οριακή μείωση 0,03% σε σχέση με το 2024, όταν ο πληθυσμός είχε αναθεωρηθεί σε  10.375.764.

Η πτωτική αυτή τάση οφειλόταν κυρίως στη φυσική μείωση του πληθυσμού, καθώς οι θάνατοι υπερείχαν σημαντικά των γεννήσεων. Η φυσική μείωση το 2024 ανήλθε σε 57.564 άτομα, αριθμός που ισοδυναμούσε με το μέγεθος ολόκληρης πόλης.

Παράλληλα, εξίσου ανησυχητικά είναι και τα δημογραφικά χαρακτηριστικά: Την 1η Ιανουαρίου του 2025 ο πληθυσμός ηλικίας 65 ετών και άνω αντιστοιχούσε στο 23,7%, ενώ τα παιδιά 0–14 ετών μόλις στο 12,8%.

Σύμφωνα μάλιστα με τα στατιστικά στοιχεία του προηγούμενου έτους που δημοσίευσε το υπουργείο Εσωτερικών, με βάση τις πράξεις που καταχωρήθηκαν στα ληξιαρχεία όλης της χώρας, υπήρχαν πέρυσι δήμοι με υψηλό επίπεδο θανάτων και μηδενικές γεννήσεις, που καθιστούν την προσπάθεια αναπλήρωσης του πληθυσμού πρακτικά αδύνατη.

Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν οι δήμοι:

• Αυλίδος: 1.396 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Κέρκυρας: 533 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Καισαριανής: 473 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Μετεώρων: 386 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Αιγίου: 360 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Ωραιοκάστρου: 301 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Ορεστιάδας: 286 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Ελάσσόνας: 222 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Νάξου: 198 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Ναύπακτος: 190 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Αίγινας: 180 θάνατοι – 0 γεννήσεις
• Αμφιλοχία: 168 θανατοι – 0 γεννήσεις.