Ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά παντού: Η Στερεά Ελλάδα «φορτώθηκε» το 43,3% των αιολικών της χώρας – Και τώρα συζητούν και για άλλα χωρίς -επί της ουσίας- να … ρωτούν

Η Περιφέρεια που φιλοξενεί το 43,3% της αιολικής ισχύος της χώρας καλείται με το νέο χωροταξικό να δεχθεί και άλλα έργα. Μετά από μια προσχηματική διαβούλευση η «διακοσμητική» Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να επέμβει, ενώ η Περιφέρεια ζητά αναστολή νέων αδειοδοτήσεων και επίσημη αναγνώριση του ενεργειακού κορεσμού.

Η συζήτηση για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στη Στερεά Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίζεται σαν να αρχίζει σήμερα.

Δεν αρχίζει σήμερα.

Πριν σχεδιαστούν νέες ζώνες καταλληλότητας, πριν υπολογιστούν νέες «χωρητικότητες» και πριν χαραχτούν πάνω στους χάρτες νέες περιοχές εγκατάστασης, υπάρχει ήδη μία πραγματικότητα που δεν επιδέχεται πολιτική ωραιοποίηση: η Στερεά Ελλάδα έχει σηκώσει δυσανάλογο μέρος του βάρους της ενεργειακής μετάβασης της χώρας.

Τα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας είναι αποκαλυπτικά. Στο τέλος του 2025, από τα 5.695 MW αιολικής ισχύος που λειτουργούσαν στην Ελλάδα, τα 2.466 MW βρίσκονταν στη Στερεά Ελλάδα. Πρόκειται για το 43,3% της συνολικής εγκατεστημένης αιολικής ισχύος της χώρας.

Η δεύτερη Περιφέρεια, η Πελοπόννησος, βρισκόταν στο 13,9%.

Δεν μιλάμε, λοιπόν, για μία μικρή απόκλιση. Μιλάμε για μία Περιφέρεια η οποία φιλοξενεί σχεδόν τριπλάσια αιολική ισχύ από τη δεύτερη στη σχετική κατάταξη. Μιλάμε για βουνά, γεωργικές εκτάσεις και τοπία της Εύβοιας, της Βοιωτίας, της Φθιώτιδας, της Φωκίδας και της Ευρυτανίας που επί χρόνια αντιμετωπίζονται ως το μεγάλο ενεργειακό οικόπεδο της χώρας.

Και όμως, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ δεν έρχεται να αναγνωρίσει καθαρά αυτή την ανισορροπία. Σύμφωνα με τους αυτοδιοικητικούς της περιοχής, αντί να κλείνει έναν κύκλο υπερσυγκέντρωσης, διατηρεί ανοιχτή την πόρτα για ακόμη περισσότερα έργα.

«Σαν να ξεκινάμε όλοι από το μηδέν»

Ο δήμαρχος Λοκρών Θανάσης Ζεκεντές μιλώντας στον LAMIA POLIS 87.7 περιέγραψε το πρόβλημα με μία φράση που συμπυκνώνει ολόκληρη την ένσταση των τοπικών κοινωνιών:

«Είναι σαν να ξεκινάμε από το μηδέν».

Ο Δήμος Λοκρών, όπως υποστήριξε, όχι μόνο δεν εξαιρείται από τον νέο σχεδιασμό, αλλά βλέπει να αυξάνονται οι περιοχές, οι χωρητικότητες και οι δυνατότητες εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η καρδιά της σύγκρουσης.

Το Υπουργείο παρουσιάζει το νέο χωροταξικό ως ένα αυστηρότερο πλαίσιο, με νέες απαγορεύσεις, όρια και ζώνες αποκλεισμού. Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα για νέα φωτοβολταϊκά, αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων και περιορισμοί σε προστατευόμενες και τουριστικές περιοχές.

Οι ρυθμίσεις αυτές, εξεταζόμενες μόνες τους, θα μπορούσαν να παρουσιαστούν ως βήμα προς την τάξη.

Το πρόβλημα είναι τι προηγείται του συγκεκριμένου βήματος.

Όταν μία περιοχή έχει ήδη καλυφθεί με εκατοντάδες ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά πάρκα, δρόμους πρόσβασης, υποσταθμούς και γραμμές μεταφοράς, το νέο όριο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν να εφαρμόζεται πάνω σε λευκό χαρτί. Δεν μπορεί το κράτος να υπολογίζει τι άλλο «χωράει» μία περιοχή χωρίς να προσμετρά πρώτα με απόλυτη σαφήνεια τι έχει ήδη εγκατασταθεί, τι έχει αδειοδοτηθεί και τι βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο.

Διαφορετικά, το πλαφόν δεν λειτουργεί ως φρένο. Λειτουργεί ως νέα αφετηρία.

Αυτό καταγγέλλει ο δήμαρχος Λοκρών, λέγοντας ότι εκεί όπου οι κάτοικοι πίστευαν πως πλησίαζαν επιτέλους σε ένα ανώτατο όριο, το όριο μετακινείται και η διαδικασία αρχίζει ξανά.

Οι εξαιρέσεις που αφήνουν ανοιχτή την πόρτα

Το ίδιο το Υπουργείο διευκρινίζει ότι στο νέο χωροταξικό δεν υπάγονται τα έργα που λειτουργούν ήδη, εκείνα που έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική αδειοδότηση, αλλά και όσα είχαν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου τους μέχρι την έναρξη της διαβούλευσης.

Αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό τμήμα του υφιστάμενου και του προχωρημένου επενδυτικού σχεδιασμού θα συνεχίσει να κινείται με το προηγούμενο καθεστώς. Για τη Στερεά Ελλάδα, όπου η συσσώρευση έργων δεν είναι μελλοντικός φόβος αλλά παρούσα κατάσταση, αυτή η εξαίρεση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.

Το ερώτημα είναι απλό: αν οι νέοι περιορισμοί δεν αγγίζουν μεγάλο μέρος όσων λειτουργούν ή έχουν ήδη προχωρήσει αδειοδοτικά, ποιο ακριβώς τμήμα της πραγματικής επιβάρυνσης διορθώνεται;

Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με γενικόλογες αναφορές στην πράσινη ανάπτυξη. Χρειάζεται πλήρης καταγραφή ανά Δήμο και Περιφερειακή Ενότητα. Χρειάζεται δημόσιος χάρτης των έργων. Χρειάζεται μέτρηση των σωρευτικών επιπτώσεων και όχι εξέταση κάθε εγκατάστασης σαν να βρίσκεται μόνη της πάνω στο βουνό.

Η Αυτοδιοίκηση ως θεατής

Ακόμη πιο αιχμηρή ήταν η τοποθέτηση του Θανάση Ζεκεντέ για τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης:

«Είμαστε και θα είμαστε με το νέο χωροταξικό διακοσμητικοί».

Η φράση είναι βαριά, αλλά αποτυπώνει μία παλιά παθογένεια.

Οι Δήμοι καλούνται να γνωμοδοτήσουν για έργα που αλλάζουν για δεκαετίες τον χαρακτήρα του τόπου τους. Συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις, συνεδριάζουν, εκδίδουν αποφάσεις και καταθέτουν παρατηρήσεις. Στο τέλος, όμως, η αρνητική τους θέση δεν αποτελεί υποχρεωτικά φραγμό για την αδειοδότηση.

Η διαβούλευση κινδυνεύει έτσι να μετατραπεί σε διοικητικό τελετουργικό: το κέντρο σχεδιάζει, η περιφέρεια διαμαρτύρεται, οι Δήμοι γνωμοδοτούν και η διαδικασία συνεχίζεται.

Η ερώτηση του δημάρχου είναι εύλογη: όταν έχει ήδη ανακοινωθεί ότι αυξάνεται η δυνατότητα χωροθέτησης στον Δήμο Λοκρών, τι ακριβώς καλείται να συζητήσει εκ των υστέρων η τοπική κοινωνία; Και τι θα συμβεί εάν η απάντησή της είναι αρνητική;

Η πραγματική συμμετοχή δεν κρίνεται από το αν δόθηκε μικρόφωνο σε έναν δήμαρχο ή αν άνοιξε για λίγες εβδομάδες μία ηλεκτρονική πλατφόρμα σχολίων. Κρίνεται από το αν η γνώμη της κοινωνίας μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά την τελική απόφαση.

Η Περιφέρεια τραβά «κόκκινη γραμμή»

Στις 18 Ιουνίου, το Περιφερειακό Συμβούλιο Στερεάς Ελλάδας υιοθέτησε αρνητική γνωμοδότηση επί του νέου Ειδικού Χωροταξικού, συνοδευόμενη από πρόταση 19 σημείων.

Η Περιφέρεια ζητά, μεταξύ άλλων: την επίσημη αναγνώριση της Στερεάς Ελλάδας ως υπερκορεσμένης Περιφέρειας, την αναστολή των υπό αδειοδότηση έργων άνω των 3 MW και τη μη χορήγηση νέων αδειών αντίστοιχης κατηγορίας.

Ζητά επίσης να καταστεί υποχρεωτική η σύμφωνη γνώμη της Αυτοδιοίκησης, να προσμετρώνται οι ήδη εγκατεστημένες μονάδες στα ποσοστά κάλυψης γης και να δημιουργηθεί Ψηφιακό Περιφερειακό Παρατηρητήριο, όπου ο πολίτης θα μπορεί να βλέπει τι λειτουργεί, τι αδειοδοτείται και πού συγκεντρώνεται η επιβάρυνση.

Αυτές δεν είναι προτάσεις κατά της πράσινης ενέργειας. Είναι στοιχειώδεις όροι χωρικής δικαιοσύνης.

Ο Φάνης Σπανός μίλησε για «ενεργειακή δημοκρατία» και για ανάγκη προστασίας της Στερεάς από την άναρχη και υπέρμετρη εγκατάσταση ΑΠΕ. Η φράση έχει σημασία, αρκεί να μη μείνει άλλη μία διακήρυξη που θα χαθεί στα πρακτικά μιας συνεδρίασης.

Διότι, όταν μία Περιφέρεια έχει φτάσει να ζητά ειδικό καθεστώς διαχείρισης, το ζήτημα έχει ξεπεράσει τα όρια της συνηθισμένης πολιτικής αντιπαράθεσης. Αποτελεί παραδοχή ότι το προηγούμενο μοντέλο δεν εξασφάλισε ισορροπία.

Η πράσινη μετάβαση έχει και κυβερνητικό επιχείρημα

Θα ήταν, βεβαίως, εύκολο αλλά λανθασμένο να παρουσιαστούν όλες οι ΑΠΕ ως περιβαλλοντικό πρόβλημα.

Η χώρα χρειάζεται να μειώσει την εξάρτησή της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Χρειάζεται καθαρότερη παραγωγή ενέργειας, δίκτυα, αποθήκευση και ενεργειακή ασφάλεια. Το Υπουργείο επισημαίνει ότι περισσότερο από το 50% της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνεται στην Ελλάδα προέρχεται πλέον από ΑΠΕ και ότι η συνολική εγκατεστημένη ισχύς τους έχει φτάσει τα 18 GW.

Το δίλημμα, όμως, δεν είναι «ανεμογεννήτριες ή λιγνίτης».

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η αναγκαία ενεργειακή μετάβαση θα γίνει με κανόνες δικαιοσύνης ή με τον εύκολο δρόμο της συνεχούς συγκέντρωσης έργων στις ίδιες περιοχές. Γιατί το γεγονός ότι μία περιοχή διαθέτει καλό αιολικό δυναμικό δεν σημαίνει ότι διαθέτει απεριόριστη κοινωνική, περιβαλλοντική και χωρική αντοχή. Και το γεγονός ότι μία επένδυση χαρακτηρίζεται «πράσινη» δεν την απαλλάσσει από την υποχρέωση να σέβεται το τοπίο, τις παραγωγικές δραστηριότητες και τους ανθρώπους που ζουν δίπλα της.

Μία Περιφέρεια που δίνει, αλλά δεν αποφασίζει

Στη Λοκρίδα, το αίσθημα αδικίας δεν περιορίζεται στον ενεργειακό χάρτη. Είναι ένας τόπος που έχει χάσει υπηρεσίες και θέσεις εργασίας, ενώ αντιμετωπίζει διαχρονικές ελλείψεις υποδομών. Οι πολίτες βλέπουν την περιοχή τους να αποδυναμώνεται διοικητικά και παραγωγικά, αλλά ταυτόχρονα να παραμένει ιδιαίτερα ελκυστική όταν το κράτος αναζητά χώρο για νέες ενεργειακές εγκαταστάσεις. Εδώ γεννιέται ένα σκληρό αλλά δίκαιο ερώτημα:

Η Στερεά Ελλάδα είναι χρήσιμη μόνο ως χώρος παραγωγής ενέργειας;

Ποιο είναι το μετρήσιμο τοπικό αντάλλαγμα; Πόσες μόνιμες θέσεις εργασίας δημιουργούνται; Πόσο μειώνονται οι λογαριασμοί των κατοίκων; Πόσα έσοδα επιστρέφουν πραγματικά στους Δήμους; Πόσες ενεργειακές κοινότητες πολιτών και αγροτών αποκτούν πρόσβαση στο δίκτυο;

Η ενεργειακή δημοκρατία δεν εξαντλείται σε ανταποδοτικά τέλη. Προϋποθέτει συμμετοχή στην ιδιοκτησία, στην παραγωγή, στα οφέλη και κυρίως στη λήψη των αποφάσεων.

Η Στερεά έχει ήδη δώσει

Η Στερεά Ελλάδα δεν ζητά να εξαιρεθεί από την εθνική προσπάθεια. Έχει ήδη αποδείξει ότι συμμετέχει — και μάλιστα περισσότερο από κάθε άλλη Περιφέρεια στην αιολική ανάπτυξη.

Αυτό που ζητά είναι να σταματήσει η ενεργειακή μετάβαση να μετριέται μόνο σε εγκατεστημένα MW.

Να μετριέται και σε κατεστραμμένες κορυφογραμμές, σε κατακερματισμένα τοπία, σε παραγωγική γη που αλλάζει χρήση, σε Δήμους χωρίς ουσιαστικό λόγο και σε κοινωνίες που αισθάνονται ότι αποφασίζουν άλλοι γι’ αυτές.

Το νέο χωροταξικό θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία διόρθωσης μιας χρόνιας ανισορροπίας. Αν, όμως, αγνοήσει το ήδη συσσωρευμένο φορτίο και επιτρέψει τη συνέχιση της ίδιας γεωγραφικής συγκέντρωσης, θα νομιμοποιήσει την αδικία αντί να τη θεραπεύσει.

Η πράσινη μετάβαση είναι αναγκαία.

Αλλά για να είναι πραγματικά πράσινη, πρέπει να είναι και δίκαιη.

Και στην περίπτωση της Στερεάς Ελλάδας, η δικαιοσύνη αρχίζει με μία απλή παραδοχή:

Η Περιφέρεια έχει ήδη δώσει. Δεν μπορεί να συνεχίσει να πληρώνει σχεδόν μόνη της τον λογαριασμό ολόκληρης της χώρας.