Ανάλυση: Η παγκόσμια αγορά ενέργειας βρίσκεται στο χείλος της καταστροφής- Θα ζήσουμε κρίση ανάλογη του κορoνοϊού;

Η ανάλυση του περιοδικού Economist δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας. Η σημερινή εικόνα σχετικής ηρεμίας και σχετικά υψηλών τιμών, παρά το γεγονός ότι δεν διαφαίνεται σύντομη λήξη του πολέμου του Τραμπ με το Ιράν , είναι παραπλανητική. Ομως τα αποθέματα πετρελαίου εξαντλούνται,, ήδη στην Ασία μειώνουν την παραγωγή και αν ο πόλεμος συνεχιστεί και η παραγωγή πετρελαίου συνεχίσει να μην ανταποκρίνεται στις ανάγκες της διεθνούς οικονομίας, έρχεται κρίση που θα μπορεί να συγκριθεί μόνο με τα όσα συνέβησαν στην κρίση του κορoνοϊού…

“Οσοι εμπορεύονται τα συμβόλαια πετρελαίου είναι μια αισιόδοξη ομάδα. Στις 17 Απριλίου, αφότου ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε ότι το Στενό του Ορμούζ ήταν “εντελώς ανοιχτό”, η τιμή του αργού πετρελαίου Brent υποχώρησε κατά 10%, στα 90 δολάρια το βαρέλι. Μέσα σε λίγες ώρες, το Ιράν έκανε στροφή 180 μοιρών και επιτέθηκε σε ένα ινδικό δεξαμενόπλοιο. Την επόμενη ημέρα συναλλαγών, ο παγκόσμιος δείκτης αναφοράς αυξήθηκε μόλις κατά 5%. Παραμένει περίπου 20 δολάρια κάτω από το υψηλό του στα τέλη Μαρτίου, παρόλο που ο αμερικανικός αποκλεισμός του ιρανικού πετρελαίου σημαίνει ότι ακόμη περισσότερο πετρέλαιο είναι εγκλωβισμένο στον Κόλπο.

Πενήντα ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, ο κόσμος έχει χάσει 550 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου του Κόλπου — σχεδόν το 2% της παγκόσμιας παραγωγής του περασμένου έτους. Κάθε μήνα που τα στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, ο κόσμος χάνει 7 εκατομμύρια τόνους υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), που αντιστοιχούν στο 2% της ετήσιας προσφοράς του. Ωστόσο, στις δυτικές χώρες, όπου βρίσκονται οι μεγαλύτερες αγορές πετρελαίου, οι επιπτώσεις παραμένουν περιορισμένες. Η βενζίνη είναι λίγο πιο ακριβή, αλλά τα περισσότερα νοικοκυριά μπορούν ακόμα να αντέξουν οικονομικά να οδηγούν τα αυτοκίνητά τους. Τα φορτηγά συνεχίζουν να μεταφέρουν εμπορεύματα. Τα αεροπλάνα συνεχίζουν να πετούν. Τα αποθέματα καυσίμων παραμένουν κοντά στα προπολεμικά επίπεδα.

Αλλά αυτή η καθησυχαστική εικόνα είναι εξαιρετικά παραπλανητική. Μέχρι τις 20 Απριλίου, τα τελευταία πετρελαιοφόρα που διέσχισαν το στενό του Ορμούζ πριν από την έναρξη του πολέμου, έφτασαν στους προορισμούς τους, στη Μαλαισία και την Καλιφόρνια. Δεν υπάρχει πλέον κανένα απόθεμα ασφαλείας για να προστατεύσει τον κόσμο από το σοκ στην προσφορά, σε μια εποχή του χρόνου που η ζήτηση από τους οδηγούς που ταξιδεύουν για τις διακοπές αρχίζει να αυξάνεται.

Είμαστε πολύ κοντά σε μια ενεργειακή καταστροφή

Για να εκτιμήσει πόσο κοντά βρίσκεται ο κόσμος σε μια ενεργειακή καταστροφή, ο Economist συγκέντρωσε μια σειρά δεικτών. Αυτοί υποδηλώνουν ότι έχει ήδη προκληθεί σοβαρή ζημιά στην παγκόσμια οικονομία. Ακόμη χειρότερα, χωρίς την επαναλειτουργία του στενού, το κόστος θα μπορούσε να εκτοξευθεί στα ύψη, προκαλώντας γεγονότα που θα οδηγήσουν σε κατάρρευση το σύστημα καυσίμων. Η επαναλειτουργία του στενού τώρα απλώς θα απέφευγε —μόλις και μετά βίας μάλιστα— μια ολοκληρωτική καταστροφή. Ωστόσο, κάποια επιπλέον δυσκολία είναι ήδη αναπόφευκτη.

Τρεις παράγοντες ωθούν τον κόσμο προς τον γκρεμό. Τα διαθέσιμα προς πώληση φορτία πετρελαίου εξαντλούνται. Τα διυλιστήρια μειώνουν δραστικά την παραγωγή καυσίμων. Και η ζήτηση παραμένει τεχνητά υψηλή, ειδικά στην Ευρώπη. Κάτι σημαντικό πρέπει να συμβεί σε μεγάλο βαθμό για να εξισορροπηθούν οι αγορές ενέργειας.

Ας ξεκινήσουμε από το εμπόριο. Ένας από τους λόγους για τους οποίους η μεγαλύτερη κρίση εφοδιασμού στην ιστορία του πετρελαίου δεν προκάλεσε παγκόσμιο πανικό είναι ότι, όταν ξέσπασε ο πόλεμος, στα ανοιχτά των θαλασσών βρισκόταν ήδη ποσότητες ρεκόρ πετρελαίου. Καθώς τα αμερικανικά πολεμικά πλοία έπλεαν προς τον Κόλπο τον Φεβρουάριο, οι χώρες της περιοχής αύξησαν τις εξαγωγές τους. Μετά τις τελευταίες παραδόσεις, αυτά τα αποθέματα που μεταφέρονται δια θαλάσσης έχουν πλέον εξαντληθεί. Το ίδιο ισχύει και για τα περισσότερα φορτία ιρανικού και ρωσικού πετρελαίου, τα οποία παρέμεναν αδρανή στη θάλασσα, αλλά βρήκαν αγοραστές, αφού οι ΗΠΑ χαλάρωσαν τις κυρώσεις κατά των δύο χωρών.

Ο συνολικός όγκος των αποθεμάτων στη θάλασσα έχει μειωθεί δραματικά. Για τα καύσιμα αεροσκαφών και τη βενζίνη, τα επίπεδα είναι πολύ κάτω από τα ιστορικά προηγούμενα και πιθανώς κοντά στο ελάχιστο που απαιτείται για να λειτουργήσει το θαλάσσιο εμπόριο.

Αυτό θέτει την Ασία, η οποία συνήθιζε να λαμβάνει τα τέσσερα πέμπτα των εξαγωγών του Κόλπου, σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση. Τα εμπορικά αποθέματα σε μερικές ασιατικές χώρες εξαντλούνται. Η Νότια Κορέα αναμένεται να μειώσει σταδιακά τις αποδεσμεύσεις από τα στρατηγικά της αποθέματα τις επόμενες ημέρες. Τα αποθέματα της Ιαπωνίας θα εξαντληθούν τον Μάιο. Τα αποθέματα αργού πετρελαίου στην Ασία, εξαιρουμένης της Κίνας, μειώθηκαν κατά 67 εκατομμύρια βαρέλια, ή 11%, κατά τη διάρκεια του μήνα Απριλίου, σύμφωνα με την Kayrros, μια εταιρεία που εκτιμά τα αποθέματα χρησιμοποιώντας δορυφορικές εικόνες.

Η έλλειψη πετρελαίου, έχει αναγκάσει τα ασιατικά διυλιστήρια να μειώσουν τη δυναμικότητα επεξεργασίας κατά πάνω από 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα , ή το 10% της συνολικής τους παραγωγικής ικανότητας. Η μείωση αυτή ενδέχεται να επιταχυνθεί στα 5 εκατομμύρια βαρέλια τον Μάιο και, αν το στενό παραμείνει κλειστό, στα 10 εκατομμύρια βαρέλια τον Ιούλιο, σύμφωνα με τον Neil Crosby της Sparta Commodities, μιας εταιρείας παροχής δεδομένων.

Ο ρόλος της Κίνας

Η Κίνα θα μπορούσε να βοηθήσει απελευθερώνοντας μέρος των 1,3 δισ. βαρελιών αργού πετρελαίου που διαθέτει ως αποθέματα. Αντ’ αυτού, έχει αναστείλει τις εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων. Ένας trader με τον οποίο μίλησε ο Economist και που γνωρίζει την ενεργειακή στρατηγική της Κίνας, εκτιμά ότι δεν θα ανοίξει τις βαλβίδες πριν από μια διαρκή εκεχειρία. Όλα αυτά επιδεινώνουν τις ελλείψεις που δημιουργήθηκαν από την απώλεια των εξαγωγών τελικών καυσίμων από τον Κόλπο, στις οποίες βασίζεται επίσης η Ασία.

Οι τιμές των διυλισμένων καυσίμων είναι ήδη πολύ υψηλές. Στις ασιατικές αγορές, η βενζίνη πλησιάζει τα 120 δολάρια το βαρέλι, το ντίζελ τα 175 δολάρια και το καύσιμο αεροσκαφών τα 200 δολάρια, από 80, 93 και 94 δολάρια αντίστοιχα πριν από τον πόλεμο. Η ζήτηση προσαρμόζεται, εν μέρει λόγω κυβερνητικών διατάξεων. Επτά χώρες έχουν επιβάλει υποχρεωτική τηλεργασία και τουλάχιστον πέντε εφαρμόζουν περιορισμούς στην κατανάλωση καυσίμων οχημάτων, παράλληλα με το κλείσιμο σχολείων και άλλα μέτρα. Οι υψηλές τιμές συμβάλλουν επίσης σε αυτό.

Από μικρούς εξορύκτες έως αλιευτικές επιχειρήσεις, οι επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν επαρκή αποθέματα ντίζελ λειτουργούν με μερική απασχόληση. Ορισμένα εργοστάσια πλαστικών έχουν κλείσει μονάδες επειδή δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά τη νάφθα, ένα άλλο προϊόν πετρελαίου. Ο συνδυασμός κρατικού και αυτοεπιβαλλόμενου περιορισμού μπορεί να προκαλέσει συρρίκνωση της ζήτησης αργού πετρελαίου στην Ασία κατά σχεδόν 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Απρίλιο σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο.

Τι συμβαίνει στην Ευρώπη

Η Ευρώπη έχει αποφύγει μέχρι στιγμής τη μείωση της ζήτησης. Οι κυβερνήσεις καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να διατηρήσουν την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Από τις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι 16 χρησιμοποιούν χρήματα των φορολογουμένων ή μειώνουν τους φόρους στα καύσιμα για να προστατεύσουν τους καταναλωτές από τις αυξήσεις των τιμών. Ως εκ τούτου, τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια έχουν μειώσει ελάχιστα την παραγωγή τους.

Ωστόσο, όπως και οι χώρες της Ασίας, πρέπει και αυτοί να αγοράζουν αργό πετρέλαιο σε πολύ υψηλότερο κόστος από αυτό που υποδηλώνουν τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent. Ένας καλύτερος δείκτης είναι το Dated Brent, η τιμή για πραγματικά φορτία που θα παραδοθούν τις επόμενες εβδομάδες. Η διαφορά μεταξύ των δύο —συνήθως 1-2 δολάρια— διευρύνθηκε σημαντικά τον Απρίλιο, αντανακλώντας τους φόβους για βραχυπρόθεσμη έλλειψη, σύμφωνα με την Platts, η οποία καταρτίζει τον δείκτη αναφοράς.

Η τιμή της πρώτης ύλης, που κυμαίνεται κοντά στα 130-150 δολάρια το βαρέλι, έχει οδηγήσει τα περιθώρια κέρδους των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων στο κόκκινο, εκτιμά ο Μπένεντικτ Τζορτζ της Argus Media, ενός πρακτορείου που ειδικεύεται στην αναφορά τιμών. Η ακραία κατάσταση backwardation —όταν οι τιμές spot των εμπορευμάτων είναι πολύ υψηλότερες από αυτές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης— συνθλίβει τα κέρδη τους: πρέπει να πληρώσουν για το αργό τώρα, αλλά να πουλήσουν τα προϊόντα τους σε χαμηλότερες τιμές μελλοντικής εκπλήρωσης. Σε λίγο καιρό θα χρειαστεί να μειώσουν την παραγωγή. Αν η Ευρώπη συνεχίσει να επιδοτεί την κατανάλωση, οι αγορές θα διαταραχθούν ακόμη περισσότερο. Καταρχάς, οι τιμές των προϊόντων θα συνεχίσουν να αυξάνονται.

Η Αμερική, όπου η ζήτηση τείνει να εκτοξεύεται κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών ταξιδιών, θα τις ωθήσει ακόμη περισσότερο. Ο ανταγωνισμός για το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), η έλλειψη του οποίου απορροφήθηκε κυρίως από την αυτοσυγκράτηση των ασιατών καταναλωτών και τη στροφή προς τον άνθρακα, θα ενταθεί επίσης όταν η Ευρώπη αρχίσει να αναπληρώνει τα αποθέματα φυσικού αερίου για το χειμώνα.

Δεν θα μπορούν να πετάξουν τα αεροπλάνα

Η ταχεία εξάντληση των αποθεμάτων επιδεινώνει την κατάσταση. Τα αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών της Ευρώπης καλύπτουν περίπου 50 ημέρες κατανάλωσης, το τυπικό τους επίπεδο. Ωστόσο, η μοντελοποίηση της Michelle Brouhard της εταιρείας δεδομένων Kpler για τον Economist δείχνει ότι τα ευρωπαϊκά αποθέματα θα μειωθούν κατακόρυφα εάν η ροή από το Ορμούζ δεν ομαλοποιηθεί έως τον Ιούνιο.

Τα αποθέματα σε άλλες περιοχές εισαγωγής ενδέχεται να εξαντληθούν ακόμη πιο γρήγορα. Οι προοπτικές θα μπορούσαν να επιδεινωθούν εάν οι ΗΠΑ, επιδιώκοντας να συγκρατήσουν τις εγχώριες τιμές, ακολουθήσουν το παράδειγμα της Κίνας και απαγορεύσουν τις εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων, οι οποίες έχουν αυξηθεί κατά σχεδόν το ήμισυ από την έναρξη του πολέμου.

Οι αγορές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης έχουν διαφορετική άποψη για τα πράγματα. Ωστόσο, ακόμη και αν το στενό του Ορμούζ άνοιγε σήμερα, θα χρειαζόταν μήνες για να επανέλθουν πλήρως η παραγωγή αργού πετρελαίου στον Κόλπο, οι θαλάσσιες μεταφορές και η παραγωγή των διυλιστηρίων.

Ο Σαάντ Ραχίμ της Trafigura, ένας trader, εκτιμά ότι μια σωρευτική απώλεια 1,5 δισ. βαρελιών από τον Κόλπο, ή το 5% της ετήσιας παγκόσμιας παραγωγής, είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Αν το στενό δεν ανοίξει, η απώλεια θα μπορούσε εύκολα να φτάσει το διπλάσιο. Η τελευταία φορά που η ζήτηση πετρελαίου μειώθηκε κατά 10% σε σύντομο χρονικό διάστημα ήταν κατά τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων λόγω της πανδημίας του κορονοϊού το 2020, ένα σοκ που προκάλεσε επίσης πτώση του παγκόσμιου ΑΕΠ κατά περισσότερο από 3%. Ο χρόνος για να αποφευχθεί μια παρόμοια πτώση εξαντλείται.

thetoc.gr