Την Παρασκευή 24 Ιουλίου, στη δεξίωση του Προεδρικού Μεγάρου για τα 52 χρόνια από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, ανάμεσα στους πολιτικούς, στους εκπροσώπους των θεσμών και στα γνωστά πρόσωπα της δημόσιας ζωής, είδα την Παναγιώτα Διαμαντή. Τη δασκάλα της Φουρνάς Ευρυτανίας.
Και το μυαλό μου δεν πήγε ούτε στα αστραφτερά χαμόγελα, ούτε στις τουαλέτες των κυριών ούτε στις καθιερωμένες υπερβολικές δηλώσεις για τη Δημοκρατία.
Πήγε στο μικρό ορεινό χωριό της Ευρυτανίας που ξεγύμνωσε το πρόβλημα της “φαφλατάδικης” αποκέντρωσης στα… λόγια. Σε ένα σχολείο που ετοιμαζόταν να κλείσει. Σε μια δασκάλα και τον παππά του χωριού που αρνήθηκαν να αποδεχθούν ότι η μοίρα της ελληνικής υπαίθρου είναι να σβήνει αργά και αθόρυβα.
Γιατί η ιστορία της Φουρνάς δεν είναι απλώς μια όμορφη ιστορία ανθρώπινης θέλησης.
Είναι μια ιστορία που εκθέτει το ελληνικό κράτος.
Όταν η Παναγιώτα Διαμαντή έφθασε στο μονοθέσιο Δημοτικό Σχολείο της Φουρνάς, βρήκε τρεις μαθητές. Την επόμενη σχολική χρονιά απέμειναν δύο και, χωρίς κάποια παρέμβαση, θα έμενε μόλις ένας. Το νηπιαγωγείο είχε ήδη κλείσει και σε ακτίνα δεκάδων χιλιομέτρων δεν υπήρχαν παιδιά που θα μπορούσαν να αλλάξουν την κατάσταση.
Τι έκανε;
Δεν περίμενε μια ακόμη επιτροπή. Δεν περίμενε κάποιο συνέδριο για το δημογραφικό. Δεν περίμενε να ολοκληρωθεί μια μελέτη η οποία θα διαπίστωνε αυτό που οι κάτοικοι έβλεπαν καθημερινά μπροστά τους.
Μαζί με τον εφημέριο του χωριού, πατέρα Κωνσταντίνο Ντούσικο, δημιούργησαν την πρωτοβουλία «Νέα Ζωή στο Χωριό». Αναζήτησαν σπίτια, μίλησαν με εργοδότες, εξασφάλισαν οικονομική βοήθεια για τη μετακόμιση και τους πρώτους μήνες διαμονής και προσπάθησαν να προσφέρουν στα παιδιά υπηρεσίες που μια οικογένεια θεωρεί αυτονόητες στην πόλη.
Η αγγελία που αναρτήθηκε τον Αύγουστο του 2024 προκάλεσε περισσότερες από 1.000 κλήσεις μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο. Τον επόμενο μήνα εγκαταστάθηκε η πρώτη οικογένεια, με έξι παιδιά. Ακολούθησαν άλλες πέντε. Το νηπιαγωγείο άνοιξε ξανά και ο αριθμός των παιδιών στις τρεις βαθμίδες εκπαίδευσης αυξήθηκε, σύμφωνα με τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία, από εννέα σε 28.
Άνοιξαν μικρές επιχειρήσεις. Δημιουργήθηκαν κάποιες θέσεις εργασίας. Εξασφαλίστηκαν σχολικά γεύματα, διαδικτυακά μαθήματα, αθλητικές δραστηριότητες και εξοπλισμός για το σχολείο. Το χωριό ξαναείδε γάμους, βαφτίσια και παιδιά να παίζουν στις γειτονιές του.
Όλα αυτά δεν έγιναν με κάποιο εθνικό πρόγραμμα αποκέντρωσης.
Έγιναν επειδή δύο άνθρωποι αποφάσισαν να κατασκευάσουν μόνοι τους, σχεδόν από το μηδέν, μια μικρή πολιτική αποκέντρωσης.
Στέγη.
Εργασία.
Σχολείο.
Υπηρεσίες.
Ένταξη των νέων κατοίκων στην τοπική κοινωνία.
Ακριβώς, δηλαδή, όσα θα έπρεπε να περιλαμβάνει ένα οργανωμένο σχέδιο της Πολιτείας.
Οι αριθμοί δεν αφήνουν περιθώρια για πανηγυρισμούς
Η απογραφή του 2021 κατέγραψε 304 μόνιμους κατοίκους στον οικισμό της Φουρνάς. Όμως ο πραγματικός δημογραφικός συναγερμός αποτυπώνεται στην εικόνα ολόκληρης της Ευρυτανίας.
Το 2024 στην Ευρυτανία καταγράφηκαν μόλις 57 γεννήσεις και 213 θάνατοι. Σχεδόν τέσσερις θάνατοι για κάθε γέννηση. Το φυσικό ισοζύγιο ήταν αρνητικό κατά 156 ανθρώπους μέσα σε έναν μόλις χρόνο. Στο σύνολο της χώρας οι γεννήσεις περιορίστηκαν στις 68.467, έναντι 126.916 θανάτων.
Αυτή είναι η πραγματικότητα πίσω από τις ομιλίες για το δημογραφικό.
Δεν πρόκειται για μια απειλή που θα εμφανιστεί σε είκοσι ή τριάντα χρόνια.
Συμβαίνει τώρα.
Κλείνουν σχολεία, χάνονται θέσεις εργασίας, αποδυναμώνονται τα Κέντρα Υγείας και οι υπηρεσίες, εγκαταλείπονται σπίτια και περιορίζεται η οικονομική δραστηριότητα. Και κάθε δομή που κλείνει κάνει ακόμη δυσκολότερη την απόφαση μιας νέας οικογένειας να παραμείνει ή να μετακομίσει στην περιφέρεια.
Ο φαύλος κύκλος είναι γνωστός.
Δεν υπάρχουν παιδιά, οπότε κλείνει το σχολείο.
Κλείνει το σχολείο, οπότε δεν έρχονται οικογένειες.
Δεν έρχονται οικογένειες, οπότε χάνονται δουλειές και υπηρεσίες.
Και στο τέλος το χωριό μετατρέπεται σε τόπο θερινών επισκέψεων και αναμνήσεων.
Υπάρχουν κίνητρα. Υπάρχει, όμως, πολιτική;
Για να είμαστε δίκαιοι, δεν είναι αλήθεια ότι δεν έχει γίνει απολύτως τίποτα.
Το αρχικό πρόγραμμα επανακατοίκησης στον Βόρειο και Κεντρικό Έβρο προέβλεψε ενίσχυση 10.000 ευρώ για εγκατάσταση σε οικισμούς έως 500 κατοίκους και 6.000 ευρώ για μεγαλύτερους οικισμούς, με προσαύξηση ανά ανήλικο παιδί. Αφορούσε τους Δήμους Σουφλίου, Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας.
Το 2026 θεσμοθετήθηκε η διεύρυνση του προγράμματος σε τουλάχιστον οκτώ ακόμη Περιφερειακές Ενότητες, μεταξύ των οποίων η Δράμα, η Φλώρινα, το Κιλκίς, οι Σέρρες, η Πέλλα, η Καστοριά, τα Γρεβενά και η Κοζάνη. Καταργήθηκε, επίσης, η υποχρέωση να υπάρχει ήδη σχέση εργασίας πριν από τη μετακόμιση, ενώ στις κυβερνητικές ανακοινώσεις προβλέφθηκε ενιαία ενίσχυση 10.000 ευρώ, προκαταβολή του μισού ποσού και ελάχιστη παραμονή τριών ετών.
Από το 2026 μειώθηκε κατά 50% ο ΕΝΦΙΑ για την κύρια κατοικία σε οικισμούς κάτω των 1.500 κατοίκων, με πρόβλεψη πλήρους απαλλαγής από το 2027. Θεσπίστηκε, ακόμη, η επιστροφή δύο ενοικίων σε εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές που μισθώνουν κατοικία στον τόπο όπου υπηρετούν στην περιφέρεια.
Υπάρχει, τέλος, η παλαιότερη εισοδηματική ενίσχυση των ορεινών και μειονεκτικών περιοχών. Το ανώτατο ποσό της, όμως, είναι 600 ευρώ τον χρόνο και αφορά οικογένειες εξαιρετικά χαμηλού εισοδήματος που κατοικούν ήδη στην περιοχή επί τουλάχιστον δύο χρόνια. Πρόκειται περισσότερο για ένα περιορισμένο κοινωνικό βοήθημα παρά για κίνητρο μετεγκατάστασης.
Είναι θετικά τα παραπάνω;
Προφανώς.
Αποτελούν ολοκληρωμένη πολιτική αποκέντρωσης;
Όχι.
Είναι διαφορετικά μέτρα, από διαφορετικά υπουργεία, για διαφορετικές κατηγορίες πολιτών και για συγκεκριμένες μόνο περιοχές. Δεν συγκροτούν ακόμη ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο που να απαντά στο βασικό ερώτημα:
Πώς θα μπορέσει μια οικογένεια να ζήσει μόνιμα και με αξιοπρέπεια σε ένα χωριό;
Διότι τα 10.000 ευρώ μπορεί να πληρώσουν τη μετακόμιση και μερικούς μήνες ενοικίου.
- Δεν δημιουργούν, όμως, μόνιμη δουλειά.
- Δεν εξασφαλίζουν γιατρό.
- Δεν κρατούν ανοιχτό το σχολείο.
- Δεν επισκευάζουν τον δρόμο.
- Δεν δημιουργούν βρεφονηπιακό σταθμό.
- Δεν φέρνουν αξιόπιστη συγκοινωνία και γρήγορο διαδίκτυο.
Και υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Στην επίσημη επισκόπηση προόδου της στεγαστικής πολιτικής για τον Μάιο του 2026, το πρόγραμμα επανακατοίκησης του Έβρου εμφανιζόταν με προϋπολογισμό 10 εκατ. ευρώ και εκτιμώμενους 1.000 ωφελουμένους, αλλά χωρίς να έχει αρχίσει ακόμη η εκτέλεση του προϋπολογισμού του.
Από την εξαγγελία μέχρι την εφαρμογή υπάρχει, όπως πάντα, μια απόσταση.
Και πολλές φορές αυτή η απόσταση είναι μεγαλύτερη από εκείνη που χωρίζει την Αθήνα από τη Φουρνά.
Η Φουρνά δεν είναι άλλοθι. Είναι προειδοποίηση
Η Φουρνά απέδειξε ότι η πορεία ερήμωσης ενός χωριού μπορεί να ανακοπεί.
Απέδειξε, όμως, και κάτι ακόμη σημαντικότερο: ότι οι άνθρωποι δεν μετακομίζουν στην περιφέρεια μόνο για ένα επίδομα.
Μετακομίζουν όταν υπάρχει σπίτι.
Όταν υπάρχει δουλειά.
Όταν γνωρίζουν ότι το παιδί τους θα πάει σχολείο.
Όταν υπάρχει κάποιος να τους βοηθήσει να ενταχθούν.
Όταν αισθάνονται ότι η νέα τους ζωή δεν θα είναι ένα πείραμα εγκατάλειψης.
Αυτό κατάφεραν η Παναγιώτα Διαμαντή, ο πατέρας Κωνσταντίνος και η τοπική κοινωνία. Δεν μοίρασαν απλώς χρήματα. Δημιούργησαν ένα περιβάλλον ζωής.
Η Φουρνά, λοιπόν, δεν αποτελεί απόδειξη ότι η κρατική πολιτική αποκέντρωσης πέτυχε.
Αποτελεί την εξαίρεση που επιβεβαιώνει την απουσία της.
Γιατί καμία σοβαρή χώρα δεν μπορεί να περιμένει ότι για να σωθεί κάθε χωριό θα εμφανιστεί μια επίμονη δασκάλα, ένας δραστήριος ιερέας και μερικοί άνθρωποι που θα καλύψουν με εθελοντισμό τα κενά της Πολιτείας.
Η επιτυχία της Φουρνάς πρέπει να μελετηθεί, να χρηματοδοτηθεί και να μετατραπεί σε εφαρμόσιμο μοντέλο για δεκάδες περιοχές της χώρας.
Όχι να χρησιμοποιηθεί ως ακόμη μία αισιόδοξη ιστορία σε ημερίδες και επετειακές ομιλίες.
Γιατί η Φουρνά δεν απέδειξε ότι η αποκέντρωση λειτουργεί.
Απέδειξε ότι μπορεί να λειτουργήσει — όταν κάποιοι άνθρωποι αποφασίζουν να κάνουν όσα το κράτος, εδώ και δεκαετίες, υπόσχεται αλλά δεν έχει κατορθώσει να οργανώσει.
Σημείωση: Τα σχόλια που εμφανίζονται κάτω από τα άρθρα αποτελούν προσωπικές απόψεις των χρηστών που τα δημοσίευσαν και δεν εκφράζουν απαραίτητα τις θέσεις ή απόψεις του Lamianow.gr.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, σχόλια που έχουν διατυπωθεί δημόσια σε κοινωνικά δίκτυα ενδέχεται να εμφανίζονται κάτω από τα άρθρα, όταν έχουν δημοσιευθεί κάτω από σχετικές αναρτήσεις του ίδιου άρθρου. Το Lamianow.gr δεν φέρει ευθύνη για το περιεχόμενο αυτών των σχολίων.
Αν κάποιο σχόλιο θεωρείτε ότι παραβιάζει δικαιώματα, είναι προσβλητικό ή έχει αποσυρθεί από την αρχική του πηγή, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας στο [email protected] για την άμεση αφαίρεσή του.