Ηαυριανή συνάντηση του πρωθυπουργού με αντιπροσωπείες των αγροτών που βρίσκονται στα μπλόκα επί περίπου ενάμιση μήνα, κρύβει έναν κίνδυνο και μια ευκαιρία: Ο κίνδυνος είναι η θεματολογία να εγκλωβιστεί για ακόμα μια φορά στα επείγοντα, ενώ η ευκαιρία είναι να επεκταθεί και στα σημαντικά.
Κάθε φορά που οι αγρότες βγαίνουν στους δρόμους, η δημόσια συζήτηση τείνει να εγκλωβίζεται σε έναν στενό κύκλο: επιδοτήσεις, καθυστερήσεις πληρωμών, έκτακτες ενισχύσεις. Όμως, πίσω από τα μπλόκα, τις κινητοποιήσεις και τη συσσωρευμένη αγανάκτηση, υπάρχει ένα πολύ ευρύτερο και βαθύτερο πλέγμα προβλημάτων που καθιστούν τη γεωργία και την κτηνοτροφία ολοένα και πιο επισφαλείς δραστηριότητες στην Ελλάδα.
1. Η «ψαλίδα» από το χωράφι στο ράφι
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά προβλήματα είναι η τεράστια απόσταση ανάμεσα στην τιμή που λαμβάνει ο παραγωγός και στην τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής.
Σύμφωνα με στοιχεία και αναλύσεις, η αναλογία αυτή φτάνει συχνά το 1 προς 4 ή ακόμη και το 1 προς 5, αποτυπώνοντας μια βαθιά ανισορροπία ισχύος στην αγροδιατροφική αλυσίδα.
Οι αγρότες, κατακερματισμένοι και με μικρό κλήρο, διαπραγματεύονται με προμηθευτές εισροών, μεταποιητές και αλυσίδες λιανεμπορίου που είναι σαφώς καλύτερα οργανωμένοι, με πρόσβαση σε κεφάλαια και δυνατότητα επιβολής όρων.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το αυξημένο κόστος μετακυλίεται προς τα κάτω, στον παραγωγό, και προς τα πάνω, στον καταναλωτή, χωρίς να βελτιώνεται ουσιαστικά το αγροτικό εισόδημα.
2. Υψηλό κόστος παραγωγής και εξάρτηση από εισαγωγές
Το κόστος παραγωγής αποτελεί ίσως τον πιο ασφυκτικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Ενέργεια, πετρέλαιο, λιπάσματα, φυτοφάρμακα, ζωοτροφές, σπόροι και γεωργικά μηχανήματα ακριβαίνουν διαχρονικά, συχνά ανεξάρτητα από τις επιλογές ή τις πρακτικές των ίδιων των παραγωγών.
Η ελληνική γεωργία είναι ιδιαίτερα εξαρτημένη από εισαγόμενες εισροές, γεγονός που την καθιστά ευάλωτη σε διεθνείς κρίσεις, ενεργειακά σοκ και γεωπολιτικές αναταράξεις. Όταν το κόστος αυτό αυξάνεται απότομα, ο αγρότης δεν διαθέτει τα εργαλεία ούτε τη διαπραγματευτική ισχύ για να το απορροφήσει ή να το μετακυλίσει ισόρροπα στην αγορά.
3. Αστάθεια τιμών και αβέβαιο εισόδημα
Ένα ακόμη δομικό πρόβλημα είναι η αστάθεια των τιμών παραγωγού. Οι αγροτικές τιμές επηρεάζονται έντονα από την εποχικότητα, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, με αποτέλεσμα ένα εισόδημα ασταθές και απρόβλεπτο.
Σε περιόδους αυξημένης παραγωγής οι τιμές συχνά καταρρέουν, ενώ σε περιόδους μειωμένης προσφοράς αυξάνονται πρόσκαιρα, χωρίς να αντισταθμίζουν τις συνολικές απώλειες.
Το αυξημένο ρίσκο αποτρέπει επενδύσεις, δυσκολεύει τον προγραμματισμό και ωθεί πολλούς παραγωγούς, ιδίως νέους, εκτός επαγγέλματος.
4. Μικρός και κατακερματισμένος κλήρος
Η ελληνική αγροτική παραγωγή χαρακτηρίζεται από πολύ μικρό και κατακερματισμένο κλήρο: περίπου το 74% των εκμεταλλεύσεων είναι κάτω των 50 στρεμμάτων. Αυτό περιορίζει τις οικονομίες κλίμακας, αυξάνει το κόστος ανά μονάδα παραγωγής και δυσχεραίνει την πρόσβαση σε σύγχρονες τεχνολογίες, ψηφιακή γεωργία και καινοτόμες πρακτικές.
Ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες οι συνεταιρισμοί συγκεντρώνουν την προσφορά, επενδύουν στη μεταποίηση και διαπραγματεύονται συλλογικά, στην Ελλάδα η συνεργασία παραμένει συχνά αποσπασματική και αδύναμη.
5. Οι «ελληνοποιήσεις» και η στρέβλωση του ανταγωνισμού
Ιδιαίτερα διαβρωτικό φαινόμενο για τον πρωτογενή τομέα είναι οι λεγόμενες ελληνοποιήσεις εισαγόμενων προϊόντων που παράγονται στο εξωτερικό, με χαμηλότερο κόστος και λιγότερο αυστηρά πρότυπα και βαφτίζονται ελληνικά, πιέζοντας τεχνητά τις τιμές και υπονομεύοντας την εγχώρια παραγωγή.
Η απουσία ολοκληρωμένων μηχανισμών ιχνηλασιμότητας και ο κατακερματισμός των ελέγχων επιτρέπουν τη διαιώνιση αυτής της πρακτικής, εις βάρος τόσο των αγροτών όσο και των καταναλωτών, που πληρώνουν για ποιότητα και προέλευση που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
6. Κλιματική αλλαγή και αυξανόμενος κίνδυνος
Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μελλοντική απειλή αλλά καθημερινή πραγματικότητα. Καύσωνες, ξηρασίες, πλημμύρες και ακραία φαινόμενα αυξάνουν τη συχνότητα και το μέγεθος των ζημιών, καθιστώντας τη γεωργία δραστηριότητα υψηλού ρίσκου.
Παρά τις συζητήσεις για βελτιώσεις στον ΕΛΓΑ, η αίσθηση που επικρατεί είναι ότι οι μηχανισμοί προστασίας παραμένουν ανεπαρκείς μπροστά στην ένταση των φαινομένων.
7. Τεχνολογία, νέοι αγρότες και εγκατάλειψη της υπαίθρου
Η περιορισμένη αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών στην ελληνική γεωργία συνδέεται άμεσα με ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα των τελευταίων ετών: τη σταδιακή αποχώρηση των νέων από τον πρωτογενή τομέα και την εγκατάλειψη της υπαίθρου.
Για μια νεότερη γενιά που έχει μεγαλώσει με την τεχνολογία ως φυσικό εργαλείο δουλειάς και ζωής, η σημερινή εικόνα της ελληνικής γεωργίας, με απαρχαιωμένες πρακτικές, υψηλό ρίσκο και χαμηλή προβλεψιμότητα εισοδήματος, λειτουργεί αποτρεπτικά, παρά την επιθυμία πολλών νέων να μετοικήσουν από τα αστικά κέντρα στην ύπαιθρο.
Η απουσία ψηφιακών εργαλείων, γεωργίας ακριβείας, έξυπνων αρδευτικών συστημάτων και αξιόπιστων δεδομένων καθιστά το αγροτικό επάγγελμα λιγότερο ελκυστικό, όχι μόνο οικονομικά αλλά και επαγγελματικά.
Πολλοί νέοι που θα μπορούσαν να επενδύσουν σε καινοτόμες καλλιέργειες ή σε πιο αποδοτικά μοντέλα παραγωγής, επιλέγουν τελικά να εγκαταλείψουν την ύπαιθρο ή να μη επιστρέψουν ποτέ σε αυτήν, αναζητώντας σταθερότητα και προοπτική αλλού.
Έτσι, η τεχνολογική υστέρηση δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ανταγωνιστικότητας, αλλά παράγοντα δημογραφικής αποψίλωσης: όσο η γεωργία παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα μοντέλο χαμηλής προστιθέμενης αξίας και υψηλής αβεβαιότητας, τόσο η ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού θα καθίσταται δυσκολότερη, με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τον ίδιο τον πρωτογενή τομέα και αγγίζουν τη συνολική κοινωνική και οικονομική συνοχή της χώρας.
Όλα τα παραπάνω συνθέτουν μια εικόνα όπου ο αγρότης λειτουργεί ως «απορροφητής κραδασμών» μιας στρεβλής αγροδιατροφικής αλυσίδας: πληρώνει ακριβά τις εισροές, πουλά φθηνά την παραγωγή του, αντιμετωπίζει αβέβαιο εισόδημα και ανταγωνίζεται συχνά με άνισους όρους.
Ταυτόχρονα, ο καταναλωτής συνεχίζει να πληρώνει ακριβά τρόφιμα, γεγονός που δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι συγκυριακό αλλά δομικό.
Η συζήτηση για το μέλλον της ελληνικής αγροτιάς, επομένως, δεν μπορεί να εξαντλείται σε επιδοτήσεις και προσωρινές ανακουφίσεις. Απαιτεί βαθιές παρεμβάσεις στη λειτουργία της αγοράς, ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος των παραγωγών, μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενες εισροές και ουσιαστική προσαρμογή στις συνθήκες της κλιματικής αλλαγής. Χωρίς αυτά, τα μπλόκα θα επανέρχονται και τα προβλήματα θα παραμένουν.
Σημείωση: Τα σχόλια που εμφανίζονται κάτω από τα άρθρα αποτελούν προσωπικές απόψεις των χρηστών που τα δημοσίευσαν και δεν εκφράζουν απαραίτητα τις θέσεις ή απόψεις του Lamianow.gr.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, σχόλια που έχουν διατυπωθεί δημόσια σε κοινωνικά δίκτυα ενδέχεται να εμφανίζονται κάτω από τα άρθρα, όταν έχουν δημοσιευθεί κάτω από σχετικές αναρτήσεις του ίδιου άρθρου. Το Lamianow.gr δεν φέρει ευθύνη για το περιεχόμενο αυτών των σχολίων.
Αν κάποιο σχόλιο θεωρείτε ότι παραβιάζει δικαιώματα, είναι προσβλητικό ή έχει αποσυρθεί από την αρχική του πηγή, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας στο lamianow.gr@gmail.com για την άμεση αφαίρεσή του.